Sah dan harus. Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Majlis Kebangsaan kali ke-66 (25 November 2004) memutuskan harus mengagihkan daging qurban ke tempat atau negara lain, dan Jabatan Mufti Negeri Selangor (13 Jun 2024) mengesahkan qurban di negara lain harus kerana tiada nas yang melarangnya. Tetapi ketiga-tiga sumber rasmi Malaysia yang kami rujuk sepakat pada satu perkara: qurban afdal dilakukan di tempat sendiri — dan itu tiada khilaf.

Artikel ini mengumpulkan apa yang pihak berkuasa agama Malaysia sendiri tulis tentang qurban luar negara — termasuk bahagian yang tidak selesa untuk pengendali seperti kami. Kami petik verbatim supaya anda boleh semak sendiri.

Apa hukum qurban di luar negara mengikut fatwa Malaysia?

Jabatan Mufti Negeri Selangor, dalam Taudhih Al-Hukmi #62 bertarikh 13 Jun 2024, menulis:

“Secara asasnya, tiada nas al-Quran atau hadis yang menyatakan ibadah korban mesti dilakukan di sesuatu tempat.”

— Jabatan Mufti Negeri Selangor, Taudhih Al-Hukmi #62, 13 Jun 2024

Dan tentang qurban di negara lain secara khusus:

“Manakala ibadah korban yang dilakukan di negara lain adalah harus kerana tiada nas atau hujah yang melarang ibadah korban dilakukan di tempat lain selain tempat sendiri. Ia boleh dilakukan dengan mewakilkan kepada orang lain untuk mengurus dan melakukan ibadah korban.”

— Jabatan Mufti Negeri Selangor, Taudhih Al-Hukmi #62, 13 Jun 2024

Jabatan Mufti Negeri Pahang, dalam ruangan Kemusykilan Agama “Berkaitan Ibadah Korban”, merumuskan dengan lebih terus:

“Jadi, boleh kita disimpulkan, adalah harus dan sah hukumnya melaksanakan korban secara wakil ke luar negara tetapi yang terbaik dan tiada khilaf adalah di tempat sendiri.”

— Jabatan Mufti Negeri Pahang, Kemusykilan Agama: Berkaitan Ibadah Korban

Keputusan peringkat kebangsaan pula datang dari Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Majlis Kebangsaan Bagi Hal Ehwal Ugama Islam Malaysia kali ke-66, yang bersidang pada 25 November 2004 — dinukilkan oleh Jabatan Mufti Negeri Pahang daripada Kompilasi Muzakarah MKI 2016, halaman 44: hukumnya harus untuk mengagihkan daging qurban ke tempat atau negara lain.

Kenapa qurban di tempat sendiri lebih afdal?

Bukan kerana qurban luar negara kurang sah. Sebabnya ada tiga perkara sunat yang hanya boleh dilakukan kalau anda ada di tempat sembelihan. Jabatan Mufti Negeri Pahang menyenaraikannya:

• Menyembelih dengan tangan sendiri. Nabi SAW menyembelih dua ekor kibasy dengan tangan Baginda sendiri (riwayat al-Bukhari 5565 dan Muslim 1966). Ini disepakati sebagai yang paling afdal.
• Hadir menyaksikan sembelihan. Jika diwakilkan, sunat hadir dan melihat sendiri — berdasarkan hadis Nabi SAW kepada Fatimah RA supaya menyaksikan qurbannya.
• Makan sebahagian daging qurban. Surah al-Hajj ayat 28 menyuruh orang yang berqurban makan daripada daging itu dan memberi makan orang fakir. Jabatan Mufti Negeri Pahang menyatakan perkara ini “akan terhalang disebabkan berkorban secara wakil ke luar negara.”

Kesimpulan Jabatan Mufti Negeri Selangor:

“Ibadah korban afdal dilakukan di tempat sendiri dengan menyantuni golongan fakir miskin di tempat sendiri.”

— Jabatan Mufti Negeri Selangor, Taudhih Al-Hukmi #62, 13 Jun 2024

Kami tidak menyembunyikan ini. Kalau anda mampu berqurban di kariah sendiri dan menyembelih sendiri, itu lebih afdal. Qurban luar negara ialah pilihan untuk mereka yang ingin daging sampai kepada komuniti yang jarang menikmatinya — atau yang harga qurban di Malaysia di luar kemampuan.

Bila qurban luar negara menjadi pilihan yang baik?

Jabatan Mufti Negeri Selangor sendiri menyebut keadaan itu dalam kesimpulan yang sama:

“Adapun begitu, harus melakukan ibadah korban di luar negara kerana tiada nas yang melarangnya. Lebih-lebih lagi jika terdapat lebihan di tempat sendiri serta penduduk di negara tersebut lebih memerlukan maka melakukan korban di sana dapat membantu golongan umat Islam yang memerlukan.”

— Jabatan Mufti Negeri Selangor, Taudhih Al-Hukmi #62, 13 Jun 2024

Dua keadaan itu — lebihan daging di tempat sendiri, dan penduduk negara lain lebih memerlukan — adalah asas program qurban luar negara.

Apa pandangan mazhab tentang memindahkan qurban ke luar kawasan?

Jabatan Mufti Negeri Pahang menukilkan pandangan mazhab daripada Dr. Wahbah al-Zuhaili (al-Fiqh al-Islami wa Adillatuh, 4/282):

Imam al-Nawawi dalam al-Majmu’ (8/403) mengakui ada dua pendapat dalam hal ini, dikiaskan dengan pemindahan zakat. Berdepan perbezaan ini, Muzakarah Fatwa Kebangsaan ke-66 (2004) memutuskan harus — dan badan fatwa kontemporari seperti di Arab Saudi dan UAE turut mengharuskan pemindahan ke negara yang ramai lebih memerlukan.

Apa syarat wakalah (mewakilkan) qurban?

Qurban luar negara bergantung pada akad wakalah — anda mewakilkan pengendali untuk membeli, menyembelih dan mengagihkan bagi pihak anda. Jabatan Mufti Negeri Selangor memetik fatwa Selangor di bawah Seksyen 47 Enakmen Pentadbiran Agama Islam (Negeri Selangor) 2003, yang mengharuskan wakil atas wakil dengan tiga syarat:

1. Lafaz wakalah hendaklah secara sarih (jelas) atau kinayah (kiasan).
2. Hendaklah mendapat izin daripada muwakkil (orang yang mewakilkan).
3. Muwakkil wajib melafazkan tawkil kepada wakil yang dilantik untuk menguruskan qurban itu.

Dalam amalan Qurban @ Asia, akad ini dibuat semasa tempahan — nama peserta ditulis, dan pihak kami menghubungi peserta untuk akad selepas bayaran. Jika anda tidak dihubungi, WhatsApp kami di +6011-1882 3880.

Tentang pengendali yang menyenaraikan beberapa negara tanpa menetapkan satu (wakalah mutlaqah), Jabatan Mufti Negeri Pahang menyatakan “secara umumnya ia harus” — dengan syarat pengendali komersial telus tentang kadar upah yang dikenakan. Kami nyatakan lokasi qurban semasa (Uganda) di laman dan dalam laporan setiap peserta.

Bila waktu sembelihan kalau qurban dibuat di negara lain?

Mengikut waktu negara tempat sembelihan, bukan waktu Malaysia. Jabatan Mufti Negeri Selangor menukilkan daripada Darul Ifta’:

“Ibadah korban tersebut hendaklah disempurnakan pada waktu yang ditetapkan oleh syariat iaitu selepas solat hari raya Eidul Adha hingga yang terakhir daripada tiga hari tasyriq mengikut waktu tempat (negara) penyembelihan tersebut”

— Jabatan Mufti Negeri Selangor, Taudhih Al-Hukmi #62, 13 Jun 2024

Untuk larangan memotong kuku dan bulu bagi peserta yang berqurban di negara yang tarikh Aidiladhanya berbeza, Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan ada mengeluarkan Irsyad Hukum Khas Haji dan Korban Siri ke-66 — pautan di bahagian Sumber.

Kenapa harga qurban luar negara lebih murah — dan bila ia tanda penipuan?

Jabatan Mufti Negeri Selangor memetik kajian dalam Journal of Muwafaqat (2019) yang menyebut sebab asasnya: Malaysia negara pengimport lembu dan kambing, manakala negara seperti Thailand, India, Republik Chad dan Bangladesh ialah negara penternak. Kos ternakan di negara penternak memang lebih rendah.

Tetapi Jabatan Mufti Negeri Pahang memberi amaran yang wajar dibaca sebelum anda bayar kepada mana-mana pengendali — termasuk kami:

“Elakkan membuat korban kepada pihak ‘wakil atas wakil’ tanpa wakil hadir ke sana kerana tidak dapat dipastikan kesahihannya.”

— Jabatan Mufti Negeri Pahang, Kemusykilan Agama: Berkaitan Ibadah Korban

Dan tentang harga:

“Buat carian dalam internet harga binatang korban di negara yang ditawarkan dan bandingkan dengan harga yang ditawarkan oleh syarikat terbabit jika terlalu murah harga apabila dibandingkan jangan sertai program korban mereka kerana ia bentuk penipuan.”

— Jabatan Mufti Negeri Pahang, Kemusykilan Agama: Berkaitan Ibadah Korban

Nasihat penuh Jabatan Mufti Negeri Pahang ada empat perkara: jangan sertai jika jelas penipuan; pastikan syarikat dikenali dan boleh dipercayai; elakkan wakil atas wakil tanpa wakil hadir; dan bandingkan harga haiwan di negara berkenaan.

Cara kami menjawab nasihat ini bukan dengan ayat, tetapi dengan bukti yang anda boleh semak: syarikat berdaftar (ASIA QURBAN & AQIQAH SERVICES, MA0337639-M), lokasi sembelihan dinyatakan, dan setiap peserta menerima gambar haiwan sebelum dan selepas sembelihan, video sembelihan, gambar agihan dan sijil — boleh disemak di qurbanasia.com/laporan dengan nombor tempahan dan nombor telefon anda. Kalau bukti itu tidak sampai, itu soalan yang berhak anda tanya kepada kami.

Kesimpulan

• Qurban di luar negara sah dan harus — Muzakarah Fatwa Kebangsaan ke-66 (2004), Jabatan Mufti Negeri Selangor (2024), Jabatan Mufti Negeri Pahang.
• Qurban di tempat sendiri lebih afdal kerana tiga perkara sunat: sembelih sendiri, saksikan, makan sebahagian daging.
• Qurban luar negara paling bermakna bila penduduk di sana lebih memerlukan dan di tempat sendiri sudah ada lebihan.
• Waktu sembelihan ikut negara penyembelihan.
• Sebelum bayar kepada mana-mana pengendali: kenal syarikatnya, minta bukti, bandingkan harga.

Sumber

1. Jabatan Mufti Negeri Selangor — Taudhih Al-Hukmi #62: Hukum Melakukan Ibadah Korban: Afdal di dalam Negara atau Luar Negara? (13 Jun 2024). https://www.muftiselangor.gov.my/2024/06/13/61-taudhih-al-hukmi-hukum-melakukan-ibadah-korban-afdal-di-dalam-negara-atau-luar-negara/
2. Jabatan Mufti Negeri Pahang — Kemusykilan Agama: Berkaitan Ibadah Korban (memetik Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Majlis Kebangsaan kali ke-66, 25 November 2004; Kompilasi Muzakarah MKI 2016, hlm. 44). https://mufti.pahang.gov.my/musykil/berkaitan-ibadah-korban
3. Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan — Irsyad Hukum Khas Haji dan Korban Siri ke-66: Larangan Memotong Kuku dan Bulu bagi Mereka yang Berkorban di Luar Negara yang Berbeza Tarikh Hari Raya Aidiladha. https://muftiwp.gov.my/en/artikel/irsyad-fatwa/irsyad-fatwa-haji-korban-cat/5334-irsyad-al-fatwa-khas-haji-dan-korban-siri-ke-66-larangan-memotong-kuku-dan-bulu-bagi-mereka-yang-berkorban-di-luar-negara-yang-berbeza-tarikh-hari-raya-aidiladha